Kersten lan
Basa Bali
Olih I Madé Sudiana
Para wikan, para sujana, miwah sang sané oneng ring basa lan
budaya akéh sané sampun mayasa kérti ring kawéntenan basa
Baliné. Akéh aran sané sampun ngaturang raga, ngayah ring
widang basa puniki. Para wikan, para sujana, lan sané oneng
ring basa punika tan kidik sané mawit saking dura negara. Para
sujana sané sampun ngasilang pakaryan dané soang-soang punika
minakadinnyané Van der Tuuk, Kersten, lan Shadeg.
Ring tepengan puniki ngiring baosang amatra indik Kersten lan
karyan dané. Sira sujatinné Kersten punika? Napi sané sampun
prasida kaaturang ring krama Baliné?
Peséngan jangkep dané P. Johannes Petrus Fransiskus Kersten,
S.V.D. Dané wantah silih tunggil pastur lan anggota
Serikat Sabda Allah (Societas Verbi Divini) sané embas ring
Echt, Provinsi Limburg, Belanda duk 18 Agustus 1907. Dados
pendéta ngawit 29 Januari 1933. Dané ngranjing ring
Universitas Nijmegen lan Leiden ring Belanda ngambil ilmu
basa, nanging filsafat lan téologi kaambil ring seminari
tinggi Serikatnyané.
Warsa 1934 Kersten rauh ka Indonésia pinaka misionaris.
Sajeroning awarsa dané polih tugas ring Florés sinambi malajah
basa Indonésia. Duk warsa 1935 dané katugasang pinaka pastur
ring Bali lan meneng ring Dénpasar. Dané polih tugas pelayanan
ring makudang désa wewidangan Bali kelod salami 25 warsa.
Sasampuné punika dané polih tugas ring Mataram, Lombok salami
tigang warsa.
Mangda seken lan teleb ring penelitian basa Bali, dané
kabébastugasang olih pimpinan dané. Sasampuné bébas tugas
punika, dané nylempungang raga ring basa Bali. Kayun dané
kaulengang ring basa Bali sané modéren. Kaulengan dané ngutik
basa Bali mapikolih. Asil penelitian dané katerbitang mabasa
Belanda nganggé judul “Balische Grammatica” (‘s-Gravenhage).
Lianan ring punika, dané taler nerjemahang Kitab Suci
Perjanjian Baru lan nyusun buku doa nganggé basa
Bali—Pangabakti (Éndé, 1955).
Mahakaryan dané sané banget mabuat ring kapustakan basa-basa
ring Indonésia utaminné basa Bali, dané sampun prasida
mupulang kosabasa basa Bali sané kakaryanin salami 40 warsa.
Asil pakaryan ageng punika marupa buku sané katerbitang olih
Penerbit Nusa Indah, Éndé, Florés: Bahasa Bali: Tata Bahasa
& Kamus Bahasa Lumrah (1984).
Sajeroning nerjemahang kitab suci miwah nyusun kamus, dané
kadampingin olih para wikan ring widang basa saking Bali sané
oneng lan waged ring basa Bali.
Warsa 1982 Pater Kersten ninggal Pulo Bali ka Belanda lan dané
netep meneng drika ring Belanda.
Indik tatabasa basa Bali sané kasurat olih Kersten, kapertama
katerbitang ring basa Belanda warsa 1948 (Van Hoeve, Den
Haag). Buku punika katerbitang antuk prabéa saking pemerintah
Belanda. Raris katerbitang malih ring basa Indonésia warsa
1970 (Nusa Indah, Éndé). Sasampunné kakaryanin malih lan
kasadaranayang, katerbitang malih sareng kamus ring buku
Bahasa Bali: Tata Bahasa & Kamus Bahasa Lumrah (1984).
Buku sané kepah dados kalih puniki madaging tatabasa lan
kamus. Pahan kapertama madaging indik kruna lan cara ngwentuk
kruna. Pahan kaping kalih wantah kamus basa lumrah.
Ring kruna lan cara ngwentuk kruna puniki kaunggahang indik:
(1) pangucapan kruna; (2) nganggé basa; (3) ngwentuk kruna;
(4) pérangan kruna; (5) wentuk predikat; (6) makudang
warnan lengkara; lan (7) makudang warnan katerangan.
Kamus basa lumrah madaging kruna pokok lan turunannyané saha
artosnyané ring basa Indonésia. Sajeroning nerangang artos
kruna ring basa Indonésia, kamus puniki taler kajangkepin
antuk lengkara ring basa Bali saha artosnyané ring basa
Indonésia.