kembali ke halaman depan
bunga2.gif (1033 bytes)   Minggu Kliwon, 23 Maret 2008 tarukan valas
 

ORTI BALI  LEMBAR BASA BALI


Kersten lan Basa Bali
Olih I Madé Sudiana

 Para wikan, para sujana, miwah sang sané oneng ring basa lan budaya akéh sané sampun mayasa kérti ring kawéntenan basa Baliné. Akéh aran sané sampun ngaturang raga, ngayah ring widang basa puniki. Para wikan, para sujana, lan sané oneng ring basa punika tan kidik sané mawit saking dura negara. Para sujana sané sampun ngasilang pakaryan dané soang-soang punika minakadinnyané Van der Tuuk, Kersten, lan Shadeg.

Ring tepengan puniki ngiring baosang amatra indik Kersten lan karyan dané. Sira sujatinné Kersten punika? Napi sané sampun prasida kaaturang ring krama Baliné?

Peséngan jangkep dané P. Johannes Petrus Fransiskus Kersten, S.V.D.  Dané wantah silih tunggil pastur lan anggota Serikat Sabda Allah (Societas Verbi Divini) sané embas ring Echt, Provinsi Limburg, Belanda duk 18 Agustus 1907. Dados pendéta ngawit 29 Januari 1933. Dané ngranjing ring Universitas Nijmegen lan Leiden ring Belanda ngambil ilmu basa, nanging filsafat lan téologi kaambil ring seminari tinggi Serikatnyané.

Warsa 1934 Kersten rauh ka Indonésia pinaka misionaris. Sajeroning awarsa dané polih tugas ring Florés sinambi malajah basa Indonésia. Duk warsa 1935 dané katugasang pinaka pastur ring Bali lan meneng ring Dénpasar. Dané polih tugas pelayanan ring makudang désa wewidangan Bali kelod salami 25 warsa. Sasampuné punika dané polih tugas ring Mataram, Lombok salami tigang warsa.

Mangda seken lan teleb ring penelitian basa Bali, dané kabébastugasang olih pimpinan dané. Sasampuné bébas tugas punika, dané nylempungang raga ring basa Bali. Kayun dané kaulengang ring basa Bali sané modéren. Kaulengan dané ngutik basa Bali mapikolih. Asil penelitian dané katerbitang mabasa Belanda nganggé judul “Balische Grammatica” (‘s-Gravenhage). Lianan ring punika, dané taler nerjemahang Kitab Suci Perjanjian Baru lan nyusun buku doa nganggé basa Bali—Pangabakti (Éndé, 1955).

Mahakaryan dané sané banget mabuat ring kapustakan basa-basa ring Indonésia utaminné basa Bali, dané sampun prasida mupulang kosabasa basa Bali sané kakaryanin salami 40 warsa. Asil pakaryan ageng punika marupa buku sané katerbitang olih Penerbit Nusa Indah, Éndé, Florés: Bahasa Bali: Tata Bahasa & Kamus Bahasa Lumrah (1984).

Sajeroning nerjemahang kitab suci miwah nyusun kamus, dané kadampingin olih para wikan ring widang basa saking Bali sané oneng lan waged ring basa Bali.

Warsa 1982 Pater Kersten ninggal Pulo Bali ka Belanda lan dané netep meneng drika ring Belanda.

Indik tatabasa basa Bali sané kasurat olih Kersten, kapertama katerbitang ring basa Belanda warsa 1948 (Van Hoeve, Den Haag). Buku punika katerbitang antuk prabéa saking pemerintah Belanda. Raris katerbitang malih ring basa Indonésia warsa 1970 (Nusa Indah, Éndé). Sasampunné kakaryanin malih lan kasadaranayang, katerbitang malih sareng kamus ring buku Bahasa Bali: Tata Bahasa & Kamus Bahasa Lumrah (1984).

Buku sané kepah dados kalih puniki madaging tatabasa lan kamus. Pahan kapertama madaging indik kruna lan cara ngwentuk kruna. Pahan kaping kalih wantah kamus basa lumrah.

Ring kruna lan cara ngwentuk kruna puniki kaunggahang indik: (1) pangucapan kruna; (2) nganggé basa; (3) ngwentuk kruna; (4) pérangan kruna; (5) wentuk predikat; (6) makudang warnan lengkara; lan (7) makudang warnan katerangan.

Kamus basa lumrah madaging kruna pokok lan turunannyané saha artosnyané ring basa Indonésia. Sajeroning nerangang artos kruna ring basa Indonésia, kamus puniki taler kajangkepin antuk lengkara ring basa Bali saha artosnyané ring basa Indonésia.

 

 

 

ke atas

 
LIVE RADIO GLOBAL
Live Radio Global FM Kinijani

 

CUACA

www.bali-travelnews.com